ЖҮРЕГІНДЕ ЖҰЛДЫЗ ЖАНҒАН БАЛА

Арман, мейірім және батылдық туралы ертегі

by Максат

ЖҮРЕГІНДЕ ЖҰЛДЫЗ ЖАНҒАН БАЛА

КӘДІМГІ КҮННІҢ ЕРЕКШЕ ҚҰПИЯСЫ Ертеде емес, дәл біздің заманымызда, биік таулардың етегінде орналасқан әсем Алматы қаласында Максат есімді бір бала өмір сүріпті. Максат басқа балалар сияқты мектепке барып, достарымен ойнап, кейде сабаққа асығып жүретін. Бірақ оның бір ерекшелігі бар еді. Ол әр нәрсені армандайтын. Бірде үлкен саяхатшы болғысы келсе, енді бірде батыр болуды армандайтын. Кейде аспандағы жұлдыздарға қарап: — Қызық, сол жұлдыздардың ар жағында не бар екен? — деп ойға бататын. Оның жүрегінде ешкім көре алмайтын кішкентай бір жұлдыз бар секілді еді. Ол жұлдыз Максаттың армандарымен бірге жарқырайтын. Бір күні таңертең Максат әдеттегідей сөмкесін асынып, сабаққа қарай жолға шықты. Күн ерекше жарқырап тұрды. Құстар ән салып, көшелерде адамдар асығып жүр. Максат мектепке жақындап қалған кезде, жол жиегіндегі ескі ағаштың түбінен біртүрлі жарқыраған затты байқап қалды. — Бұл не болды екен? — деп ол жақындай түсті. Шөптердің арасында кішкентай ғана алтын түсті жұлдызша жатыр екен. Ол жай ғана әшекейге ұқсамайтын. Бірде жарқырап, бірде бәсеңдеп, тірі нәрседей дірілдеп тұрды. Максат оны қолына алған сәтте айналадағы дыбыстар бірден тына қалды. Жел тоқтады. Құстар үнсіз қалды. Тіпті алыстан естіліп тұрған көліктердің дауысы да жоғалды. Сол кезде арт жағынан бір дауыс естілді: — Ақыры таптың ба мені? Максат жалт бұрылды. Алдында кішкентай ғана, үлпілдек қызғылт-сары түлкі тұр екен. Оның құйрығы ерекше үлпілдек, ал көздері екі кішкентай жұлдыздай жарқырайды. — С-сен… сөйлей аласың ба?! — деді Максат таңғалып. — Әрине! Ал сенің таңғалғаның қызық екен. Менің атым — Шұғыла. Ал сенің қолыңдағы зат — Жұлдыз жүрегі. — Жұлдыз жүрегі? Ол не үшін керек? Түлкі құлағын қайшылап, аспанға қарады. — Өйткені, Максат, сен байқамай үлкен бір құпияның ішіне кіріп кеттің. Біздің сиқырлы орманымыздың жарығы сөніп барады. Егер бүгін күн батқанша Жұлдыз жүрегін орнына жеткізбесек, орман мәңгілік қараңғылыққа батады! Максат бір сәт ойланып қалды. — Ал мен не істеуім керек? Шұғыла оған жақындап: — Бізге көмектесетін жалғыз адам — жүрегінде мейірімі бар, қорықса да алға жүре алатын бала. Сен бізбен бірге жүресің бе? Максат қолындағы жұлдызшаға қарап, сосын мектепке қарай көз тастады. — Бірақ мен сабаққа кешігіп қаламын ғой… Шұғыла күліп жіберді. — Уайымдама! Бұл жолы сабақтан да қызық нәрсе күтіп тұр! Сол сәтте ағаштың түбінде алтын сәуледен құралған кішкентай есік пайда болды. Максат терең тыныс алып, бір қадам алға басты. Ол әлі білмейтін еді: осы бір қадам оның өміріндегі ең ерекше саяхаттың бастамасы болатынын… Келесі аялдама — сиқырлы орман!

СЫРҒА ТОЛЫ СИҚЫРЛЫ ОРМАН Максат пен Шұғыла алтын есіктен өткенде, көз алдында бұрын- соңды көрмеген ғажайып әлем пайда болды. Аспанда түрлі түсті бұлттар жүзіп жүр. Ағаштардың жапырақтары сыңғырлаған қоңыраудай дыбыс шығарады. Гүлдер күнге қарап қана қоймай, келген қонақтарға бас иіп амандасады екен. — Сәлеметсіз бе, жас саяхатшы! — деді үлкен көк гүл. Максат көзі бақырайып: — Гүлдер де сөйлей ме бұл жерде? — деп сұрады. — Әрине! Бірақ біз кез келген адаммен сөйлесе бермейміз, — деді Шұғыла мақтанышпен. — Тек жүрегі таза адамдар бізді ести алады. Олар орманның ішіне қарай жүре берді. Біраз жүрген соң, жолдарының алдынан кішкентай өзен шықты. Өзеннің үстінде көпір жоқ, ал суы ерекше көгілдір түсті еді. Өзеннің ар жағында кәрі тасбақа отыр екен. Ол басын көтеріп: — Сендер қайда барасыңдар, балалар? — деп сұрады. — Біз Жұлдыз жүрегін орманның ортасындағы биік мұнараға жеткізуіміз керек! — деді Максат. Тасбақа басын изеді. — Онда сендерге алдымен үш сынақтан өту керек. Бірінші сынақ — мейірімділік. Максат айналасына қарады. Өзен жағасында қанаты су болып қалған кішкентай торғай отыр екен. Ол ұша алмай, тоңып қалған. — Әуелі мына құсқа көмектесейік, — деді Максат. Ол сөмкесінен кішкентай орамалын алып, торғайдың қанатын ақырын сүртті. Сосын оны күн түсіп тұрған бұтаққа отырғызды. — Рақмет саған, балақай! — деді торғай қанатын қағып. Осы сәтте өзеннің ортасында алтын тастар пайда болып, олар бір-біріне жалғанып, әдемі көпірге айналды. — Міне, бірінші сынақтан өттің! — деді тасбақа күлімсіреп. Максат пен Шұғыла көпірден өтіп, әрі қарай жүрді. Кенет орман ішінен қатты дауыс естілді: — Көмектесіңдер! Көмектесіңдер! Олар жүгіріп барып қараса, кішкентай қоян терең шұңқырға түсіп кетіпті. — Қалай түсіп кеткенсің? — деп сұрады Максат. — Мен сәбіз қуып жүріп, шұңқырды байқамай қалыппын, — деді қоян мұңайып. Максат айналасынан ұзын бұтақ тауып, оны шұңқырға түсірді. Шұғыла да құйрығымен бұтақты тіреп көмектесті. Бірнеше минуттан кейін қоян аман-есен жоғары шықты. — Сендерге мың алғыс! — деп қуанды ол. Қоян оларға кішкентай сәбіз беріп: — Жолда қарындарың ашса, жеп алыңдар! — деді. Максат күліп: — Рақмет! Бірақ бізге ең алдымен Жұлдыз жүрегін жеткізу керек, — деді. Олар тағы да жолға шықты. Бірақ орманның тереңінен біртүрлі қара тұман көтеріліп келе жатты…

СЫРҒА ТОЛЫ СИҚЫРЛЫ ОРМАН Максат пен Шұғыла алтын есіктен өткенде, көз алдында бұрын-соңды көрмеген ғажайып әлем пайда болды. Аспанда түрлі түсті бұлттар жүзіп жүр. Ағаштардың жапырақтары сыңғырлаған қоңыраудай дыбыс шығарады. Гүлдер күнге қарап қана қоймай, келген қонақтарға бас иіп амандасады екен. — Сәлеметсіз бе, жас саяхатшы! — деді үлкен көк гүл. Максат көзі бақырайып: — Гүлдер де сөйлей ме бұл жерде? — деп сұрады. — Әрине! Бірақ біз кез келген адаммен сөйлесе бермейміз, — деді Шұғыла мақтанышпен. — Тек жүрегі таза адамдар бізді ести алады. Олар орманның ішіне қарай жүре берді. Біраз жүрген соң, жолдарының алдынан кішкентай өзен шықты. Өзеннің үстінде көпір жоқ, ал суы ерекше көгілдір түсті еді. Өзеннің ар жағында кәрі тасбақа отыр екен. Ол басын көтеріп: — Сендер қайда барасыңдар, балалар? — деп сұрады. — Біз Жұлдыз жүрегін орманның ортасындағы биік мұнараға жеткізуіміз керек! — деді Максат. Тасбақа басын изеді. — Онда сендерге алдымен үш сынақтан өту керек. Бірінші сынақ — мейірімділік. Максат айналасына қарады. Өзен жағасында қанаты су болып қалған кішкентай торғай отыр екен. Ол ұша алмай, тоңып қалған. — Әуелі мына құсқа көмектесейік, — деді Максат. Ол сөмкесінен кішкентай орамалын алып, торғайдың қанатын ақырын сүртті. Сосын оны күн түсіп тұрған бұтаққа отырғызды. — Рақмет саған, балақай! — деді торғай қанатын қағып. Осы сәтте өзеннің ортасында алтын тастар пайда болып, олар бір-біріне жалғанып, әдемі көпірге айналды. — Міне, бірінші сынақтан өттің! — деді тасбақа күлімсіреп. Максат пен Шұғыла көпірден өтіп, әрі қарай жүрді. Кенет орман ішінен қатты дауыс естілді: — Көмектесіңдер! Көмектесіңдер! Олар жүгіріп барып қараса, кішкентай қоян терең шұңқырға түсіп кетіпті. — Қалай түсіп кеткенсің? — деп сұрады Максат. — Мен сәбіз қуып жүріп, шұңқырды байқамай қалыппын, — деді қоян мұңайып. Максат айналасынан ұзын бұтақ тауып, оны шұңқырға түсірді. Шұғыла да құйрығымен бұтақты тіреп көмектесті. Бірнеше минуттан кейін қоян аман-есен жоғары шықты. — Сендерге мың алғыс! — деп қуанды ол. Қоян оларға кішкентай сәбіз беріп: — Жолда қарындарың ашса, жеп алыңдар! — деді. Максат күліп: — Рақмет! Бірақ бізге ең алдымен Жұлдыз жүрегін жеткізу керек, — деді. Олар тағы да жолға шықты. Бірақ орманның тереңінен біртүрлі қара тұман көтеріліп келе жатты…

ҚОРҚЫНЫШТЫҢ АРТЫНДАҒЫ ШЫНДЫҚ Қара тұман барған сайын қоюлана түсті. Ағаштардың жапырақтары сыбдырлап, айнала суып кетті. Шұғыла Максаттың жанына жақындай түсті. — Бұл — Көлеңке! Ол орманның жарығын ұрлап жүрген жұмбақ мақұлық. — Ол бізге шабуыл жасамай ма? — деп сұрады Максат. — Білмеймін… Бірақ одан сақ болуымыз керек. Осы кезде тұманның арасынан үлкен қара бейне көрінді. Оның бойы ағаштай биік, көздері қызыл шоқтай жанып тұрды. — Ха-ха-ха! Тағы да біреу Жұлдыз жүрегін алып келе жатыр екен! — деді ол жуан дауыспен. Шұғыла қорыққанынан Максаттың артына тығылды. — Біз саған оны бермейміз! — деді Максат. — Сен бе? Мені тоқтатпақсың ба? Кішкентай ғана баласың ғой! — деп Көлеңке күлді. Ол қолын созғанда, қатты жел соғып, Максаттың қолындағы Жұлдыз жүрегі жерге түсіп кетті. Максат оны алмақ болып ұмтылғанда, Көлеңке жұлдызшаны өзіне қарай тартып алды. — Енді орман мәңгілік қараңғылықта қалады! — деп айқайлады ол. Максаттың жүрегі дүрсілдеп кетті. Ол қорықты. Тіпті үйіне қайтқысы келді. Бірақ дәл сол кезде кішкентай қоянның көмектескені, торғайдың алғысы және Шұғыланың оған сенім артқаны есіне түсті. — Шұғыла, біз берілмейміз! — деді ол. — Бірақ біз оны қалай жеңеміз? — деп сұрады түлкі. Максат сәл ойланып қалды. — Мүмкін, оны күшпен жеңу міндетті емес шығар? Ол Көлеңкеге қарай жақындады. — Әй, Көлеңке! Неге сен біздің жұлдызымызды ұрладың? Көлеңке бір сәт үнсіз қалды. — Өйткені… мен де жарықтың болғанын қалаймын, — деді ол бәсең дауыспен. Максат таңғалды. — Сонда сен жарықты жақсы көресің бе? — Иә… Бірақ менің ешқашан досым болған емес. Барлығы менен қорқады. Сондықтан мен де бәрін қорқытамын. Максат оның түріне мұқият қарады. Көлеңке қорқынышты көрінгенімен, көзінде біртүрлі мұң бар еді. — Егер сен бізге Жұлдыз жүрегін қайтарсаң, біз сенімен дос болуға қарсы емеспіз, — деді Максат. Көлеңке сенер-сенбесін білмей, ұзақ үнсіз тұрды. — Шынымен бе? — Әрине. Бірақ достар бір-біріне жамандық жасамайды. Көлеңке басын төмен түсірді. Оның алып қолындағы жұлдызша қайтадан жарқырай бастады. Ол Жұлдыз жүрегін Максатқа қайтарды. — Кешіріңдер… Мен тек жалғыз қалғым келмеді. Шұғыла да жанына келіп: — Онда енді жалғыз болмайсың, — деді. Осы сәтте қара тұман сейіліп, ағаштардың арасынан күн сәулесі қайта көрінді. Максат бір нәрсені түсінді: кейде ең қорқынышты көрінетін нәрсенің ішінде де мейірімге мұқтаж жүрек жатады екен.

ЖҰЛДЫЗДЫҢ ҚҰПИЯСЫ Көлеңке енді олармен бірге жолға шықты. Үшеуі орманның дәл ортасындағы биік тауға қарай бет алды. Таудың шыңында алтын түсті мұнара орналасқан еді. Оның төбесі аспанға дейін жететіндей биік көрінді. — Біз жақындадық! — деді Шұғыла қуанып. Бірақ таудың етегіне келгенде, олардың алдында тағы бір кедергі пайда болды. Мұнараға апаратын баспалдақтардың кейбірі жоғалып кеткен екен. — Енді қайтеміз? — деді Шұғыла. Көлеңке айналасына қарап: — Менің денем үлкен. Мүмкін, сендерге жоғары көтерілуге көмектесе алармын, — деді. Ол ұзын қолын созып, Максат пен Шұғыланы жоғарғы баспалдаққа көтеріп қойды. Сосын өзі де арттарынан көтерілді. Бірнеше минуттан кейін олар мұнараның ең жоғарғы бөлігіне жетті. Онда үлкен дөңгелек орын бар екен. Оның дәл ортасында жұлдыз пішінді бос ұя орналасқан. — Максат, Жұлдыз жүрегін орнына қой! — деді Шұғыла. Максат қолындағы жұлдызшаны ұяға жақындатты. Бірақ ештеңе өзгермеді. Ол қайтадан байқап көрді. Тағы да ештеңе болмады. — Неге жұмыс істемей тұр? — деді Максат абыржып. Сол кезде мұнараның ішінен жұмсақ, әдемі дауыс естілді: — Жұлдызды ояту үшін оған үш қасиет қажет… — Қандай қасиеттер? — деп сұрады Максат. — Мейірімді жүрек, батыл қадам және шынайы достық. Максат бірден түсінді. Ол торғайға көмектесті — бұл мейірімділік еді. Ол Көлеңкеден қорықса да, алға қадам басты — бұл батылдық еді. Ал Көлеңкені жау емес, дос ретінде қабылдады — бұл шынайы достық еді. — Мен түсіндім! — деді ол қуанып. Максат екі қолымен Жұлдыз жүрегін ұстап, оны ұяға орналастырды. Бір сәтке айнала тып-тыныш бола қалды. Содан кейін… ЖАРҚ! Мұнараның төбесінен алтын сәуле аспанға атылды. Жұлдыздар қайтадан жарқырады. Ағаштар гүлдеді. Өзендер сыңғырлап ағып, орманның барлық түкпірінде қуаныштың дауысы естілді. Кішкентай жануарлар жан-жақтан жүгіріп келді. — Жарық қайта оралды! — Біз құтқарылдық! — Жасасын Максат! Көлеңке де бұрынғыдай қорқынышты емес еді. Оның қара денесі енді жұмсақ күміс түске боялып, айналасына кішкентай жарық ұшқындарын шашып тұрды. — Менің де достарым бар екен! — деді ол қуаныштан. Максат Шұғылаға қарап күлді. — Біз бірге жасадық! Сол сәтте аспаннан кішкентай алтын жұлдыз түсіп, Максаттың алақанына қонды. Оның ішінен баяғы таныс дауыс естілді: — Нағыз батыр — бәрін жеңген адам емес. Нағыз батыр — өзгелерге жарық сыйлай алған адам. Максат жұлдызға қарап, үнсіз жымиды.

ҮЙГЕ ҚАЙТҚАН БАТЫР Орман қайтадан бұрынғыдай жарқырап, барлық тіршілік иелері қуанышқа бөленді. Жануарлар Максатқа арнап үлкен мереке ұйымдастырды. Құстар ән салды, қояндар биледі, ал кішкентай тиіндер жаңғақтан жасалған тәттілер ұсынды. Шұғыла Максаттың жанына келіп: — Сен бүгін үлкен іс жасадың. Енді біз сені ешқашан ұмытпаймыз, — деді. Максат күлімсіреп: — Мен де сендерді ұмытпаймын. Бірақ енді үйге қайтуым керек. Мені үйдегілер күтіп отырған шығар. Көлеңке оған кішкентай күміс қоңырау сыйлады. — Егер бір күні көмек керек болса, осы қоңырауды үш рет соқ. Біз міндетті түрде келеміз! Максат қоңырауды сөмкесіне салып, достарымен қоштасты. Шұғыла оны алтын есікке дейін шығарып салды. — Сау бол, Максат! Есіңде болсын, сенің жүрегіңдегі жұлдыз ешқашан сөнбесін! — Сау бол, Шұғыла! Біз тағы кездесеміз! — деді Максат. Ол есіктен өткенде, қайтадан өз қаласында, баяғы ескі ағаштың түбінде тұрғанын байқады. Күн әлі де жарқырап тұр. Адамдар көшеде асығып жүр. Құстар ән салып жатыр. Максат сағатына қарады. Таңғаларлығы, бар болғаны бір минут қана өтіпті! — Сонда бәрі түсім болды ма? — деп күбірледі ол. Ол сөмкесін ашып қарады. Ішінде күміс қоңырау жатыр екен! Максаттың жүзіне үлкен күлкі үйірілді. — Демек, бәрі рас болғаны ғой! Ол мектепке қарай жүгірді. Сол күні сабақта мұғалімі балалардан: — Балалар, сендердің ойларыңша, нағыз батыр қандай болуы керек? — деп сұрады. Бір бала: — Нағыз батыр өте күшті болуы керек! — деді. Екіншісі: — Ол ештеңеден қорықпауы керек! — деп жауап берді. Ал Максат орнынан тұрып: — Менің ойымша, нағыз батыр — басқаларға көмектесетін, досын қиындықта қалдырмайтын және қателессе, кешірім сұрай алатын адам. Өйткені батыр болу үшін міндетті түрде күшті болу қажет емес. Ең бастысы — жүрегіңде мейірім болуы керек, — деді. Мұғалімі жымиып, басын изеді. — Өте жақсы жауап, Максат! Сол күні кешке Максат үйіне қайтып келе жатып, аспанға қарады. Жүздеген жұлдыздың арасынан біреуі ерекше жарқырап тұр екен. Ол жұлдызға қарап: — Шұғыла, Көлеңке, сендерді сағындым! — деді ақырын. Сол сәтте сөмкесінің ішіндегі күміс қоңырау сыңғыр ете қалды. Ал алыстағы сиқырлы орманда кішкентай қызғылт-сары түлкі аспанға қарап, құйрығын бұлғап тұрды. Ол да Максатты ұмытпаған еді. Содан бері Максат бір нәрсені ешқашан ұмытпады: адам қаншалықты үлкен армандаса да, оның ең үлкен байлығы — мейірімді жүрегі. Өйткені кейде бүкіл әлемді өзгерту үшін алып күштің қажеті жоқ. Бір ғана кішкентай жүректің жарығы жеткілікті. СОҢЫ Ал сенің жүрегіңде қандай жұлдыз жанып тұр?

Sharing

Hint: Share your story using this link

Максат's Storybooks

No stories here yet.